به گزارش پایگاه خبری تحلیلی کورنگ ،زنگ خطر جدی در حوزه جمعیت کشور به صدا درآمده است؛ موضوعی که این روزها نه‌تنها در محافل کارشناسی و دانشگاهی، بلکه در صحن مجلس شورای اسلامی و میان خانواده‌های ایرانی نیز به دغدغه‌ای جدی تبدیل شده است. 

آمارهای رسمی نشان می‌دهد که میانگین سن ازدواج در کشور به بالای ۳۰ سال رسیده و نرخ باروری به ۱.۶ فرزند برای هر زن کاهش یافته است؛ رقمی که بسیار پایین‌تر از سطح جایگزینی جمعیت قرار دارد. این ارقام تلخ، زنگ خطری است که مسئولان و کارشناسان را به واکنش واداشته و نگرانی‌های عمیقی را درباره آینده ساختار جمعیتی ایران ایجاد کرده است.

کاهش ازدواج بحران جمعیتی به وجود آورده است

فاطمه قمری در گفتگو با خبرنگار گروه اجتماعی پایگاه خبری تحلیلی «عصر همدان» با اشاره به کاهش آمار ازدواج و افزایش سن آن، گفت: با چنین وضعیتی آینده بنیان خانواده و ساختار جمعیتی کشور، با تهدیدی بی‌سابقه مواجه شده است. 

این کارشناس جمعیت با بیان اینکه مسائل اجتماعی ایران از پیچیدگی بسیاری برخوردار بوده و به یک یا دو عامل محدود نمی‌شود، افزود: ریشه اصلی این بحران در تغییرات عمیق فرهنگی و اجتماعی ناشی از ارتقای سطح دانش، گسترش فضای مجازی و تأثیرپذیری از الگوهای غربی است.

وی با تأکید بر اینکه متأسفانه برای این تغییرات هیچ برنامه‌ریزی مبتنی بر فرهنگ بومی، مذهبی و ایرانی نداشته‌ایم، عنوان کرد: سال‌ها است که هشدارهای رهبر شهید انقلاب و امام شهید (ره) در جلسات با مسئولان فرهنگی درباره این آسیب‌ها داده می‌شد، اما متأسفانه این هشدارها جدی گرفته نشد و فقدان ساختارسازی مناسب و برنامه‌های قابل‌قبول برای نسل جوان، زمینه‌ساز این آسیب‌ها شده است.

قمری با بیان اینکه متأسفانه عملکرد جزیره‌ای و ناهماهنگ دستگاه‌های مختلف، نه‌تنها به حل معضلات کمک نکرده، بلکه بر پیچیدگی آن‌ها افزوده است، گفت: این ناهماهنگی‌ها برنامه‌ریزی برای جوانان و خانواده‌ها را با مشکل جدی مواجه کرده است و نتیجه آن را در کاهش ازدواج و فرزندآوری مشاهده می‌کنیم.

این کارشناس جمعیت ادامه داد: هرچند این دیدگاه که صرفاً مشکلات اقتصادی مانع ازدواج و فرزندآوری جوانان شده است، اشتباه است، اگرچه اقتصاد نقش جدی دارد، اما ریشه اصلی را باید در تغییر سبک زندگی و کاهش نیاز عاطفی به ازدواج به‌واسطه جستوجو کرد.

وی با اشاره به اینکه امروز بسیاری از جوانان نیازهای عاطفی خود را از طریق فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی تأمین می‌کنند، تصریح کرد: این پدیده به تدریج انگیزه‌های ازدواج را تضعیف کرده است.

قمری تأکید بر اینکه شعار «فرزند کمتر، زندگی بهتر» یک فریب اجتماعی بود که جامعه به آن دچار شد، افزود: متأسفانه این شعار سال‌ها در جامعه ترویج شد و اکنون شاهد نسلی هستیم که عمو، خاله، برادر و خواهر کافی ندارد و این مسئله در آینده ساختار اجتماعی کشور را به شدت آسیب‌پذیر خواهد کرد.

این کارشناس جمعیت خاطرنشان کرد: کمبود خویشاوندان نزدیک، شبکه حمایتی خانواده‌ها را تضعیف کرده و این موضوع در دوران سالمندی این نسل به بحرانی جدی تبدیل خواهد شد.

وی با تأکید بر ضرورت ادغام دستگاه‌های موازی فرهنگی و اقتصادی و ارائه یک راهبرد منسجم، تصریح کرد: دولت با حل مسائل و درنظر گرفتن شرایط تشویقی، باید با تکیه بر سرمایه‌های عظیم انسانی و اجتماعی، برنامه‌ریزی مؤثری برای بازگرداندن تعادل به شرایط اجتماعی کشور انجام دهد.

حمایت همه‌جانبه از خانواده‌ها راهکار مهم برای افزایش جمعیت

محدثه شکری‌پور در گفتگو با خبرنگار گروه اجتماعی پایگاه خبری تحلیلی «عصر همدان» با بیان اینکه اگر اقدام عاجلی در زمینه افزایش جمعیت صورت نگیرد، ایران در کمتر از دو دهه آینده با بحرانی عمیق در ساختار جمعیتی خود روبرو خواهد شد، گفت: جبران این بحران بسیار دشوار یا غیرممکن است و باید هرچه سریع‌تر چاره‌اندیشی شود.

وی با اشاره به اینکه نرخ رشد جمعیت ایران به زیر سطح جایگزینی (۲.۱) سقوط کرده است، افزود: کشور به سرعت به سمت پیری و کاهش جمعیت در حرکت است و آینده کشور جمعیتی سالمند خواهد بود که برای رفع نیاز خود با مشکل کمبود نیروی انسانی مواجه است‌.

نماینده دفتر تحکیم بنیان خانواده همدان ادامه داد: متوسط نرخ باروری در ایران به حدود ۱.۶ فرزند برای هر زن رسیده است، و این رقم به این معنا است که نسل آینده از نظر تعداد، کوچک‌تر از نسل فعلی خواهد بود و این یک زنگ خطر جدی برای آینده اقتصادی، اجتماعی و امنیتی کشور محسوب می‌شود.

شکری‌پور پیامدهای این پدیده را به تفصیل برشمرد و تصریح کرد: کمبود نیروی کار جوان و فعال، نخستین و مهم‌ترین پیامد این بحران خواهد بود.

 وی با اشاره به اینکه جمعیت جوان، موتور محرک اقتصاد هر کشوری محسوب می‌شود، افزود: با کاهش تعداد افراد شاغل و افزایش بازنشستگان، سیستم‌های بازنشستگی و تأمین اجتماعی با کسری بودجه عظیمی روبرو خواهند شد که تأمین آن برای دولت تقریباً غیرممکن خواهد بود.

نماینده دفتر تحکیم بنیان خانواده همدان با بیان اینکه در آینده‌ای نزدیک، جمعیت میانسال و سالمند کشور افزایش یافته و تعداد جوانان برای حفظ چرخه تولید و اقتصاد ملی به شدت کاهش خواهد یافت، گفت: این پدیده نه‌تنها بر نظام تأمین اجتماعی فشار وارد می‌کند، بلکه رشد اقتصادی و نوآوری را نیز با چالش جدی مواجه خواهد ساخت.

شکری‌پور با اشاره به اینکه پیر شدن جمعیت، نیاز به خدمات بهداشتی و درمانی را افزایش داده و بار مالی سنگینی بر دوش دولت و خانواده‌ها خواهد گذاشت، خاطرنشان کرد: سیستم درمانی کشور در حال حاضر نیز با کمبود منابع مواجه است و با افزایش جمعیت سالمند، این فشار به مراتب بیشتر خواهد شد و کیفیت خدمات درمانی را تحت تأثیر قرار خواهد داد.

وی با تأکید بر لزوم تدوین یک طرح جامع و فراجناحی برای نجات جمعیت، افزود: حمایت‌های همه‌جانبه اقتصادی از خانواده‌های جوان، ارائه مشوق‌های مالیاتی و حمایت‌های معیشتی برای زوج‌های جوان و خانواده‌های دارای فرزند اهمیت دارد. 

نماینده دفتر تحکیم بنیان خانواده همدان گفت: این حمایت‌ها باید به گونه‌ای طراحی شوند که انگیزه فرزندآوری را در میان جوانان افزایش دهند.

شکری‌پور با بیان اینکه اصلاح قوانین کار به نفع نهاد خانواده نیز بسیار اهمیت دارد، تصریح کرد: قوانین کار باید به گونه‌ای اصلاح شوند که مادران شاغل بتوانند با خیالی آسوده به فرزندآوری و تربیت فرزندان خود بپردازند.

وی ادامه داد: کاهش ساعات کاری، مرخصی‌های زایمان طولانی‌تر و ایجاد مهدکودک‌های مناسب در محیط‌های کار، از جمله اقداماتی است که می‌تواند به این مهم کمک کند.

نماینده دفتر تحکیم بنیان خانواده همدان خاطرنشان کرد: کمپین‌های فرهنگی فراگیر با هدف ترویج ارزش والای فرزندآوری و خانواده‌پروری در رسانه ملی و نظام آموزشی نیز باید در دستور کار قرار گیرد.

وی در پایان تأکید کرد: اگر اقدام عاجلی در این زمینه‌ها صورت نگیرد، ایران در کمتر از دو دهه آینده با بحرانی عمیق در ساختار جمعیتی خود روبرو خواهد شد که جبران آن بسیار دشوار یا غیرممکن است و باید از همین امروز برای جلوگیری از این فاجعه تلاش کنیم.

فرهنگ و اقتصاد عوامل کاهش جمعیت

 صالح قاسمی، کارشناس مسائل جمعیت در گفتگو با خبرنگار گروه اجتماعی پایگاه خبری تحلیلی «عصر همدان» به ابعاد پنهان کاهش فرزندآوری در کشور اشاره کرد و گفت: این باور رایج که مشکلات اقتصادی مهم‌ترین مانع بر سر راه فرزندآوری است، صحیح نیست.

وی با بیان اینکه اقتصاد قطعاً مؤثر است، اما تنها متغیر نیست، افزود: عواملی مانند فرهنگ، سبک زندگی، نگرش‌های اجتماعی، رسانه و سیاست‌گذاری نیز دست به دست هم داده‌اند تا الگوی فرزندآوری دگرگون شود.

این کارشناس مسائل جمعیت ادامه داد: اگر اقتصاد عامل اصلی بود، مناطق و کشورهای ثروتمندتر باید نرخ باروری بالاتری می‌داشتند، در حالی که آمارها خلاف این را نشان می‌دهد.

قاسمی با بیان اینکه ریشه بسیاری از موانع اقتصادی نیز در باورهای فرهنگی است، گفت: «برخی هزینه‌های به‌ظاهر اقتصادی، در اصل برآمده از نگرش‌های فرهنگی هستند که تصویر کاذبی از دشواری‌های فرزندآوری می‌سازند.

وی با تأکید بر لزوم تغییر نگاه از صرفاً هزینه‌ها و مشقت‌ها به مزیت‌های چندوجهی فرزندآوری، افزود: افزایش نشاط و شادابی در خانواده، رشد مسئولیت‌پذیری والدین، کاهش طلاق عاطفی و رسمی، تنها بخشی از کارکردهای مثبتی است که فرزندان برای خانواده به ارمغان می‌آورند.

این کارشناس مسائل جمعیت خاطرنشان کرد: خانواده‌ها با نگاهی جامع‌تر، موضوع جمعیت را فارغ از بهانه‌های اقتصادی، در اولویت تصمیم‌گیری‌های خود قرار دهند.

قاسمی در پایان بر ضرورت بازنگری در سیاست‌های فرهنگی و حمایتی تأکید کرد و گفت: مسیر اصلاح، از تغییر سبک زندگی و بازتعریف ارزش‌های خانوادگی می‌گذرد، نه صرفاً وعده‌های اقتصادی.

ضرورت عزم ملی برای عبور از بحران جمعیت

جمعیت جوان، بانشاط، سالم، پویا و نوآور، رگ حیاتی هر کشوری محسوب می‌شود و وجود نیروی جوان، ضامن امنیت ملی است.

 کارشناسان معتقدند که کاهش توجه به فرزندآوری در دهه‌های ۵۰ و ۶۰، یکی از عوامل مؤثر در ایجاد روند کنونی است و اکنون ضرورت دارد با آگاهی‌بخشی به نسل جوان، برای خروج از این بحران تلاش کرد.

بر اساس گزارش‌های منتشرشده، ایران در میان کشورهای منطقه از پایین‌ترین نرخ باروری برخوردار است و این در حالی است که بسیاری از کشورهای همسایه با سیاست‌های تشویقی موفق به افزایش نرخ باروری خود شده‌اند. این موضوع نشان می‌دهد که با برنامه‌ریزی دقیق و اجرایی کردن سیاست‌های حمایتی، می‌توان این روند را معکوس کرد.

کارشناسان بر این باورند که برای عبور از این بحران، نیاز به یک عزم ملی و همکاری همه دستگاه‌ها وجود دارد و نباید این موضوع را صرفاً به دولت یا مجلس واگذار کرد، بلکه همه نهادها، رسانه‌ها، دانشگاه‌ها و حتی خانواده‌ها باید در این مسیر نقش‌آفرینی کنند. 

انتهای خبر/